Στο ράφι του καταστήματος οι δύο συσκευές έχουν το ίδιο μέγεθος, το ίδιο σχήμα και σχεδόν την ίδια τιμή. Η μία ψάχνει αέριο που μπορεί να εκραγεί. Η άλλη ψάχνει αέριο που σκοτώνει χωρίς μυρωδιά. Δεν αντικαθιστά η μία την άλλη, και τα πρότυπά τους είναι ξεχωριστά.
Τι είναι
Για τα εύφλεκτα αέρια σε κατοικίες (φυσικό αέριο, υγραέριο) το πρότυπο είναι το EN 50194-1, «Electrical apparatus for the detection of flammable gases in household premises». Καλύπτει συσκευές για συνεχή λειτουργία σε σταθερή εγκατάσταση, με ρεύμα ή με μπαταρία, και εξαιρεί ρητά τα βιομηχανικά περιβάλλοντα. Ο συνοδευτικός οδηγός επιλογής και εγκατάστασης είναι το EN 50244.
Για το μονοξείδιο του άνθρακα το πρότυπο είναι το EN 50291-1, «Gas detectors – Electrical apparatus for the detection of carbon monoxide in domestic premises». Διαβάστε τι λέει το ίδιο για τον σκοπό του: «The objective is to detect defective fossil fuel or solid fuel appliances so that they can be repaired or replaced» και «The function of the standard is not to monitor low levels of CO for health purposes». Δηλαδή ο ανιχνευτής μονοξειδίου δεν είναι μετρητής ποιότητας αέρα, είναι ανιχνευτής χαλασμένης συσκευής καύσης. Ο συνοδευτικός οδηγός είναι το EN 50292, που κατατάσσει τους ανιχνευτές σε δύο τύπους: ο τύπος A δίνει οπτικό και ηχητικό συναγερμό και έξοδο που μπορεί να ενεργοποιήσει βαλβίδα διακοπής ή ανεμιστήρα εξαερισμού, ο τύπος B δίνει μόνο συναγερμό.
Σε επαγγελματικούς και βιομηχανικούς χώρους αλλάζει η οικογένεια προτύπων. Οι επιδόσεις των ανιχνευτών εύφλεκτων αερίων ορίζονται από το EN 60079-29-1, και η επιλογή, εγκατάσταση, χρήση και συντήρησή τους από το EN 60079-29-2. Για τη λειτουργική ασφάλεια ενός ολόκληρου μόνιμου συστήματος ανίχνευσης υπάρχει το EN 50402, που στηρίζεται στη σειρά EN 61508 και καλύπτει επίπεδα ακεραιότητας ασφάλειας 1, 2 και 3.
Πότε τη χρειαζόμαστε
Στην ελληνική νομοθεσία η ανίχνευση αερίων δεν είναι βοηθητικό εξάρτημα. Ο Κανονισμός Πυροπροστασίας Κτιρίων, το π.δ. 41/2018, βάζει το «αυτόματο σύστημα ανίχνευσης εύφλεκτων αερίων» μέσα στα μόνιμα συστήματα ενεργητικής πυροπροστασίας, στην ίδια λίστα με την πυρανίχνευση και τα συστήματα κατάσβεσης. Και ορίζει το πρότυπο με μία πρόταση: «Το αυτόματο σύστημα ανίχνευσης ευφλέκτων αερίων πρέπει να ικανοποιεί τις απαιτήσεις των μερών του προτύπου ΕΝ 60079-29.»
Η Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, που είναι το κείμενο στο οποίο το π.δ. 41/2018 στέλνει για τις προδιαγραφές των ενεργητικών μέτρων, προσθέτει ότι τα συστήματα ανίχνευσης αερίων καυσίμων πρέπει «να πληρούν τις απαιτήσεις των σχετικών ευρωπαϊκών προτύπων (ΕΝ, ΕΛΟΤ ΕΝ)», και ότι όπου απαιτείται πίνακας, αυτός γίνεται «σύμφωνα με το ΕΛΟΤ ΕΝ 54, όπως κάθε φορά ισχύει».
Πού είναι υποχρεωτικό, με αριθμό; Η πιο καθαρή περίπτωση είναι οι στεγασμένοι σταθμοί οχημάτων: πάνω από 100 θέσεις, αυτόματη ανίχνευση εύφλεκτων αερίων σε κάθε οριοθετημένο τμήμα στάθμευσης για οχήματα με αέριο καύσιμο. Προσέξτε ότι δίπλα σε αυτή την υποχρέωση στέκεται και μια δεύτερη, ανεξάρτητη: ο ίδιος χώρος οφείλει να διαθέτει και κατάλληλο σύστημα εξαερισμού. Είναι δύο χωριστές απαιτήσεις και δεν καλύπτει η μία την άλλη, γιατί ο εξαερισμός διαλύει τη διαφυγή, δεν την ανιχνεύει.
Στην κατοικία δεν υπάρχει γενική υποχρέωση, και γι’ αυτό η απόφαση είναι δική σας. Το κριτήριο είναι απλό: αν στον χώρο καίγεται κάτι (λέβητας, θερμοσίφωνας αερίου, εστίες, τζάκι, σόμπα υγραερίου) ή αν περνά σωλήνας αερίου, υπάρχει λόγος. Και χρειάζονται δύο διαφορετικές συσκευές, γιατί το φυσικό αέριο είναι ελαφρύτερο από τον αέρα και ανεβαίνει, το υγραέριο βαρύτερο και κατεβαίνει, και το μονοξείδιο παράγεται από ατελή καύση μιας συσκευής που φαινομενικά δουλεύει κανονικά.
Τι κερδίζουμε
Το ουσιαστικό κέρδος δεν είναι ο συναγερμός. Είναι η ενέργεια. Ένας ανιχνευτής τύπου A μπορεί να κλείσει την παροχή και να ανοίξει τον εξαερισμό μόνος του, χωρίς να υπάρχει κανείς στον χώρο. Αυτό είναι όλη η διαφορά σε ένα διαμέρισμα κλειστό στις διακοπές ή σε ένα λεβητοστάσιο στο υπόγειο που κανείς δεν επισκέπτεται για μήνες.
Το δεύτερο κέρδος είναι ότι η συσκευή σας λέει κάτι πριν γίνει ζημιά. Ο ανιχνευτής μονοξειδίου, κατά τον ρητό σκοπό του προτύπου, πιάνει τη χαλασμένη συσκευή καύσης ώστε να επισκευαστεί ή να αντικατασταθεί. Δηλαδή το πρώτο χτύπημα του συναγερμού είναι συνήθως εντολή για σέρβις, όχι για εκκένωση.
Το τρίτο, στα επαγγελματικά, είναι η τεκμηρίωση. Όταν το σύστημα είναι μελετημένο κατά EN 60079-29-2 και η λειτουργική του ασφάλεια κατά EN 50402, έχετε γραπτή απάντηση στο γιατί ο ανιχνευτής μπήκε εκεί και όχι τρία μέτρα παραπέρα.
Ένα παράδειγμα
Δύο διαμερίσματα στην ίδια πολυκατοικία, με τον ίδιο λέβητα αερίου στον ίδιο χώρο υπηρεσίας. Και τα δύο έβαλαν ανιχνευτή μονοξειδίου κατά EN 50291-1, με τις ίδιες στάθμες συναγερμού, γιατί το πρότυπο είναι το ίδιο. Η διαφορά είναι ο τύπος. Το πρώτο έβαλε συσκευή τύπου B: οπτικό και ηχητικό σήμα, τίποτα άλλο. Το δεύτερο έβαλε συσκευή τύπου A, συνδεδεμένη, όπως προβλέπει το EN 50292, με ηλεκτροβαλβίδα διακοπής στην παροχή και με τον ανεμιστήρα εξαερισμού του χώρου. Ο καυστήρας αρχίζει να καίει ατελώς ένα πρωί του Δεκεμβρίου, με την οικογένεια στη δουλειά και στο σχολείο. Στο πρώτο διαμέρισμα, ο ανιχνευτής χτυπά σε άδειο σπίτι επί οκτώ ώρες και η συσκευή συνεχίζει να καίει· η μόνη ένδειξη που θα βρεθεί το βράδυ είναι ένα κόκκινο λαμπάκι. Στο δεύτερο, το ίδιο σήμα, τη δεύτερη ώρα, έκλεισε την παροχή και άνοιξε τον εξαερισμό: κανείς δεν γύρισε σε χώρο με μονοξείδιο, και ο λέβητας είναι σβηστός και περιμένει τεχνικό. Το πρότυπο, η συσκευή και το σήμα ήταν τα ίδια. Αυτό που έλειπε στο πρώτο σπίτι ήταν η έξοδος εντολής, δηλαδή η παράγραφος 6 του EN 50292, και στην αγορά κοστίζει λίγα ευρώ παραπάνω.
Πηγές: EN 50194-1:2023, «Electrical apparatus for the detection of flammable gases in household premises – Part 1», όπως υιοθετήθηκε ως ΕΛΟΤ EN 50194-1 Ε2· EN 50291-1:2018 και η διόρθωση AC:2021, «Gas detectors – Electrical apparatus for the detection of carbon monoxide in domestic premises – Part 1»· EN 50292, οδηγός επιλογής, εγκατάστασης, χρήσης και συντήρησης, παράγραφοι 5.2 και 6· EN 50244, οδηγός για τα εύφλεκτα αέρια· EN 50402:2017, «Requirements on the functional safety of gas detection systems»· EN 60079-29-1 και EN 60079-29-2, «Explosive atmospheres – Part 29-1 και 29-2: Gas detectors»· π.δ. 41/2018 (Α΄ 80), Κεφάλαιο Α΄, άρθρο 7 παρ. 7.2 και άρθρο 8 παρ. 1, 2 και 4, και Κεφάλαιο Β΄, άρθρο 11 παρ. 11.8.2· Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, ΦΕΚ Β΄ 3149/24.11.2014, άρθρα 2 παρ. 1, 3 παρ. 3.3 και 4 παρ. 4.2.
Δείτε επίσης τη σελίδα μας για την ανίχνευση αερίων.