Έξυπνο σπίτι λέγονται δύο τελείως διαφορετικά πράγματα. Το ένα είναι μερικές συσκευές που μιλάνε με μια εφαρμογή και σταματάνε να δουλεύουν όταν ο κατασκευαστής αλλάξει γνώμη. Το άλλο είναι μια εγκατάσταση αυτοματισμού με πρότυπο, που θα δουλεύει σε είκοσι χρόνια και θα μπορεί να τη συντηρήσει οποιοσδήποτε. Εμείς κάνουμε το δεύτερο.
Τι είναι
Το ανοιχτό πρότυπο αυτοματισμού κτιρίων είναι το KNX. Δεν είναι μάρκα, είναι πρότυπο, και μάλιστα τυποποιημένο σε τρία επίπεδα: διεθνώς ως ISO/IEC 14543-3, ευρωπαϊκά ως EN 50090 στη CENELEC και ως EN 13321 στη CEN, και στην Κίνα ως GB/T 20965. Η ευρωπαϊκή σειρά εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2003 και η διεθνής τον Νοέμβριο του 2006.
Τα μέρη της ISO/IEC 14543-3 δείχνουν πόσο λεπτομερώς είναι ορισμένο: το 3-1 ορίζει το επίπεδο εφαρμογής, το 3-2 τη μεταφορά και τη ζεύξη δεδομένων, το 3-3 τι κάνει η συσκευή με την τιμή που λαμβάνει, το 3-4 τις διαδικασίες παραμετροποίησης, και τα 3-5, 3-6 και 3-7 τα τρία φυσικά μέσα: γραμμή ισχύος, συνεστραμμένο ζεύγος και ασύρματο. Η επικοινωνία πάνω σε δίκτυο IP, το KNXnet/IP, έχει πλέον δικό της πρότυπο, το EN ISO 22510.
Οι γενικές απαιτήσεις για όλα τα συστήματα αυτοματισμού κτιρίου έχουν μεταφερθεί τα τελευταία χρόνια από τη σειρά EN 50491 στη σειρά IEC 63044. Για τον ιδιοκτήτη το πιο χρήσιμο μέρος είναι το IEC 63044-3, που βάζει τις απαιτήσεις ηλεκτρικής ασφάλειας του δικτύου: προστασία από υπερτάσεις, από ρεύμα επαφής, από κινδύνους όταν αναμειγνύονται κυκλώματα διαφορετικού τύπου και από υπερθέρμανση της καλωδίωσης επικοινωνίας. Αυτό είναι το πρότυπο που δεσμεύει τον εγκαταστάτη όταν το καλώδιο του bus περνά στο ίδιο κανάλι με το δίκτυο ισχύος.
Πότε το χρειαζόμαστε
Η πρώτη απάντηση είναι πρακτική: όταν θέλετε να μπορείτε να αλλάξετε κάτι μετά. Σε μια εγκατάσταση KNX η λειτουργία δεν είναι καλωδιωμένη, είναι προγραμματισμένη. Αν θέλετε ο ίδιος διακόπτης να σβήνει πλέον και τα φώτα του διαδρόμου, δεν ανοίγει τοίχος, αλλάζει μια παράμετρος.
Η δεύτερη απάντηση είναι η ενεργειακή. Η συμβολή του αυτοματισμού στην ενεργειακή απόδοση ενός κτιρίου μετριέται από το ISO 52120-1, που αντικατέστησε το παλιό EN 15232-1. Το πρότυπο κατατάσσει τα κτίρια σε τέσσερις κλάσεις. Η κλάση C είναι το βασικό επίπεδο: τα κτίρια που έχουν τις ελάχιστες λειτουργίες του Παραρτήματος B, το μόνο κανονιστικό παράρτημα του προτύπου. Η κλάση B είναι προχωρημένος αυτοματισμός, η κλάση A υψηλή απόδοση με διαχείριση σε επίπεδο κτιρίου. Για την κλάση D το πρότυπο δεν κρύβει τη γνώμη του: «Class D corresponds to non-energy efficient BAC. Building with such systems should be retrofitted». Δηλαδή κάτω από το βασικό επίπεδο, το πρότυπο λέει ότι το κτίριο θέλει ανακαίνιση.
Υπάρχει και μια τρίτη περίπτωση, λιγότερο προφανής: όταν θέλετε η επένδυση να μη δεθεί σε έναν προμηθευτή. Επειδή το KNX είναι πρότυπο, συσκευές διαφορετικών κατασκευαστών δουλεύουν στην ίδια γραμμή και παραμετροποιούνται από το ίδιο λογισμικό.
Τι κερδίζουμε
Το μεγαλύτερο κέρδος είναι κάτι που δεν ανάβει και δεν σβήνει: το αρχείο έργου. Η παραμετροποίηση γίνεται με το ETS, το επίσημο και ανεξάρτητο από κατασκευαστές λογισμικό του συνδέσμου KNX, και αποθηκεύεται σε ένα αρχείο με κατάληξη .knxproj. Αυτό το αρχείο είναι η εγκατάστασή σας σε ψηφιακή μορφή: ποια συσκευή κάνει τι, με ποιες διευθύνσεις ομάδας, με ποιες παραμέτρους. Πρέπει να το έχετε εσείς, όχι μόνο ο εγκαταστάτης.
Υπάρχει και ένας κανόνας που αξίζει να ξέρετε, γιατί σας αφορά στο μέλλον. Η τεκμηρίωση του KNX τον λέει καθαρά: «Such file can always be imported in ETS with the same or higher version, never in an older version». Ένα αρχείο φτιαγμένο σε νεότερη έκδοση του ETS δεν ανοίγει σε παλαιότερη. Το αντίστροφο γίνεται πάντα.
Ένα παράδειγμα
Δύο πανομοιότυπα διαμερίσματα στην ίδια οικοδομή, με ίδιο αριθμό συσκευών KNX και ίδιες λειτουργίες: φωτισμός ανά ζώνη, ρολά, θέρμανση. Στο πρώτο, στην παράδοση ο ιδιοκτήτης πήρε μαζί με τα κλειδιά και το αρχείο .knxproj. Στο δεύτερο, δεν ζήτησε τίποτα και δεν του έδωσαν τίποτα. Τρία χρόνια μετά και οι δύο θέλουν την ίδια αλλαγή: ο διακόπτης της εισόδου να σβήνει όλα τα φώτα του ορόφου. Στο πρώτο διαμέρισμα, οποιοσδήποτε πιστοποιημένος τεχνικός με την ίδια ή νεότερη έκδοση του ETS ανοίγει το αρχείο, βλέπει τι κάνει κάθε συσκευή και αλλάζει μια παράμετρο. Δουλειά μιας επίσκεψης. Στο δεύτερο, η εγκατάσταση πρέπει να διαβαστεί συσκευή προς συσκευή και να ξαναστηθεί το έργο από την αρχή, με τον κίνδυνο να χαθούν ρυθμίσεις που κανείς δεν θυμάται. Τα δύο σπίτια είναι ηλεκτρολογικά πανομοιότυπα. Αυτό που τα χωρίζει είναι ένα αρχείο μερικών εκατοντάδων κιλομπάιτ. Προσέξτε και την άλλη πλευρά: αν το αρχείο του πρώτου φτιάχτηκε σε νεότερη έκδοση του ETS, ο τεχνικός που έχει παλιότερη δεν θα το ανοίξει καθόλου. Γι’ αυτό στο δελτίο παράδοσης γράφουμε και την έκδοση με την οποία φτιάχτηκε.
Πηγές: ISO/IEC 14543-3-1 έως 3-7, «Information technology – Home electronic systems (HES) architecture»· EN 50090-1:2011, «Home and Building Electronic Systems (HBES) – Part 1: Standardization structure», παράγραφος 1· IEC 63044-1:2017 και IEC 63044-3:2017, «Home and Building Electronic Systems (HBES) and Building Automation and Control Systems (BACS)», μέρη 1 και 3· EN ISO 22510:2020, «KNXnet/IP communication»· ISO 52120-1:2021, «Energy performance of buildings – Contribution of building automation, controls and building management – Part 1», παράγραφος 5.5 και Παράρτημα B· ISO/TR 52120-2, παράγραφος 5.1.3· KNX Association, επίσημη τεκμηρίωση για το ETS και την εισαγωγή και εξαγωγή έργων.
Δείτε επίσης τη σελίδα μας για το έξυπνο σπίτι.