Η σειρήνα λέει «κάτι συμβαίνει». Το μεγάφωνο λέει «βγείτε από τη δεύτερη έξοδο, η πρώτη έχει καπνό». Σε έναν χώρο με χίλιους ανθρώπους που δεν ξέρουν το κτίριο, η διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές πληροφορίες είναι ο χρόνος εκκένωσης.
Τι είναι
Μεγαφωνική εγκατάσταση κτιρίου είναι ένα σύστημα ενισχυτών, ηχείων και χειριστηρίου που μεταδίδει ομιλία σε ζώνες. Όταν συνδέεται με την πυρανίχνευση και μεταδίδει μηνύματα εκκένωσης, λέγεται σύστημα φωνητικού συναγερμού και τα πρότυπά του είναι αυστηρότερα από εκείνα μιας απλής μεγαφωνικής για ανακοινώσεις.
Τα πρότυπα είναι τέσσερα και αξίζει να ξεχωρίσετε το καθένα:
- EN 54-16, «Fire detection and fire alarm systems – Part 16: Voice alarm control and indicating equipment». Πλήρες ευρωπαϊκό πρότυπο. Αφορά τον κεντρικό πίνακα του φωνητικού συναγερμού.
- EN 54-24, «Part 24: Components of voice alarm systems – Loudspeakers». Πλήρες ευρωπαϊκό πρότυπο. Αφορά τα ηχεία.
- CEN/TS 54-32, «Part 32: Planning, design, installation, commissioning, use and maintenance of voice alarm systems». Προσέξτε το πρόθεμα: είναι Τεχνική Προδιαγραφή και όχι πρότυπο EN, δηλαδή είναι οδηγία και γίνεται δεσμευτική μόνο αν την επικαλεστεί νόμος, σύμβαση ή προδιαγραφή έργου.
- EN 50849, «Sound systems for emergency purposes». Πλήρες ευρωπαϊκό πρότυπο του 2017, που αντικατέστησε το παλιό EN 60849 του 1998.
Η πιο χρήσιμη έννοια σε όλα αυτά είναι η καταληπτότητα της ομιλίας, δηλαδή το πόσο κατανοητές είναι οι λέξεις που βγαίνουν από το ηχείο μέσα στον συγκεκριμένο χώρο, με τις ανακλάσεις του και τον θόρυβό του. Το EN 50849 εξηγεί στην εισαγωγή του ότι «it was decided to express the required intelligibility score by using the STI scale», δηλαδή μετράται σε δείκτη μετάδοσης ομιλίας, και ότι η παλιά μέθοδος RASTI αφαιρέθηκε «because it does not give accurate results». Στη μελέτη, η καταληπτότητα υπολογίζεται με την παράγραφο 6.5 της CEN/TS 54-32, και η μέτρηση στο κανονιστικό Παράρτημα B του EN 50849. Αυτό είναι το νούμερο που πρέπει να ζητήσετε, όχι τα βατ των ενισχυτών.
Πότε τη χρειαζόμαστε
Εδώ η απάντηση για την Ελλάδα είναι πιο στενή απ’ ό,τι φαντάζονται οι περισσότεροι, και αξίζει να την ξέρετε με ακρίβεια. Στον Κανονισμό Πυροπροστασίας Κτιρίων, το π.δ. 41/2018, το μεγαφωνικό σύστημα απαιτείται σε μία μόνο χρήση κτιρίου, τη Συνάθροιση Κοινού, και με ένα συγκεκριμένο κατώφλι: «Επιπροσθέτως, μεγαφωνικό σύστημα εγκαθίσταται σε χώρους συνάθροισης κοινού με θεωρητικό πληθυσμό άνω των 1.500 ατόμων.»
Για σύγκριση, στην ίδια χρήση το χειροκίνητο σύστημα συναγερμού επιβάλλεται πάνω από 250 άτομα θεωρητικού πληθυσμού, και το αυτόματο σύστημα πυρανίχνευσης επίσης πάνω από 250 άτομα. Δηλαδή από τα 250 έως τα 1.500 άτομα το κτίριο έχει ανίχνευση και σειρήνα, αλλά καμία υποχρέωση να πει στον κόσμο τι να κάνει.
Υπάρχει και μια ιδιομορφία που καλό είναι να γνωρίζετε, γιατί εξηγεί πολλά. Το μεγαφωνικό σύστημα δεν περιλαμβάνεται στη λίστα των μόνιμων συστημάτων ενεργητικής πυροπροστασίας του Κεφαλαίου Α΄ άρθρου 7, και η Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, που δίνει τις προδιαγραφές των υπολοίπων, δεν ορίζει τίποτα για αυτό. Οπότε το πρότυπο προκύπτει από τη γενική ιεραρχία του άρθρου 8 του ίδιου π.δ.: πρώτα τα ευρωπαϊκά πρότυπα ΕΛΟΤ ΕΝ, μετά τα διεθνή ISO/IEC όπου δεν υπάρχει ΕΛΟΤ ΕΝ, και τελευταία εθνικά πρότυπα άλλων χωρών. Πρακτικά σημαίνει ΕΛΟΤ ΕΝ 54-16 για τον πίνακα, ΕΛΟΤ ΕΝ 54-24 για τα ηχεία, και CEN/TS 54-32 ή EN 50849 για τη μελέτη. Σημαίνει επίσης ότι δύο έργα μπορούν να γίνουν με αισθητά διαφορετικές προδιαγραφές και να είναι και τα δύο νόμιμα. Γι’ αυτό η προδιαγραφή πρέπει να μπει γραπτώς στη σύμβαση.
Πέρα από την υποχρέωση, τη χρειάζεστε όπου υπάρχει κόσμος που δεν ξέρει το κτίριο: εμπορικά καταστήματα, ξενοδοχεία, σχολεία, αίθουσες. Και τη χρειάζεστε όπου η εκκένωση δεν γίνεται όλη μαζί αλλά σε στάδια, γιατί αυτό δεν το κάνει καμία σειρήνα.
Τι κερδίζουμε
Κερδίζετε οδηγία αντί για θόρυβο. Και κερδίζετε την επιλογή να στείλετε τον κόσμο μακριά από το σημείο του συμβάντος, όχι απλώς προς τις εξόδους.
Κερδίζετε και σταδιακή εκκένωση. Σε ένα πολυώροφο κτίριο, η ταυτόχρονη εκκένωση όλων των ορόφων φράζει τα κλιμακοστάσια. Με ζώνες και μηνύματα, φεύγει πρώτα ο όροφος του συμβάντος και ο αμέσως επόμενος, και οι υπόλοιποι κρατούνται και ενημερώνονται.
Και κερδίζετε μια εγκατάσταση που δουλεύει καθημερινά, όχι μόνο σε συναγερμό. Η CEN/TS 54-32 λέει ρητά ότι δεν αποκλείει τη χρήση συστημάτων φωνητικού συναγερμού για σκοπούς πέρα από την πυρκαγιά, ούτε για σκοπούς που δεν αφορούν έκτακτη ανάγκη. Δηλαδή το ίδιο σύστημα κάνει και τις ανακοινώσεις του καταστήματος, αρκεί η προτεραιότητα του συναγερμού να έχει μελετηθεί σωστά.
Ένα παράδειγμα
Δύο καινούργιες αίθουσες εκδηλώσεων, και οι δύο στην κατηγορία Συνάθροισης Κοινού, και οι δύο σε ένα επίπεδο, οπότε δεν ενεργοποιείται το άλλο κριτήριο του ίδιου άρθρου, που επιβάλλει ανίχνευση και συναγερμό όταν η κύρια χρήση αναπτύσσεται σε τρεις ή περισσότερους ορόφους ή εξώστες. Η πρώτη υπολογίζεται σε θεωρητικό πληθυσμό 1.450 ατόμων. Η δεύτερη σε 1.550. Η διαφορά είναι εκατό άτομα, δηλαδή σε μια αίθουσα ενός επιπέδου γύρω στα εκατό τετραγωνικά καθισμάτων. Και οι δύο περνούν τα 250 άτομα, οπότε και οι δύο έχουν υποχρεωτικά χειροκίνητο σύστημα συναγερμού και αυτόματη πυρανίχνευση. Μόνο η δεύτερη περνά τα 1.500, οπότε μόνο αυτή έχει υποχρεωτικά και μεγαφωνικό. Έρχεται τώρα το ίδιο συμβάν και στις δύο, καπνός στο παρασκήνιο, με γεμάτη αίθουσα. Στην πρώτη, η ανίχνευση καταλήγει σε έναν τόνο: ο κόσμος ακούει ότι κάτι συμβαίνει και κινείται προς την έξοδο που θυμάται, συνήθως αυτή από την οποία μπήκε. Στη δεύτερη, το ίδιο σήμα ανίχνευσης μεταφέρει ομιλία, και η έξοδος δίπλα στο παρασκήνιο μπορεί να αποκλειστεί με μια πρόταση. Υπάρχει και μια ειρωνεία που καλό είναι να την ξέρει ο ιδιοκτήτης της δεύτερης: για το χειροκίνητο σύστημα της πρώτης η Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014 κατονομάζει τα πρότυπα: ΕΛΟΤ ΕΝ 54-11 για τα κομβία συναγερμού χειρός και ΕΛΟΤ ΕΝ 54-23 για τα οπτικά μέσα σήμανσης. Για το μεγαφωνικό της δεύτερης δεν κατονομάζει κανένα. Το σύστημα που ο νόμος απαιτεί στα 1.501 άτομα είναι αυτό για το οποίο ο νόμος λέει τα λιγότερα, και γι’ αυτό την καταληπτότητα τη γράφουμε εμείς στη σύμβαση ως μετρήσιμη απαίτηση.
Πηγές: EN 54-16:2008, «Fire detection and fire alarm systems – Part 16: Voice alarm control and indicating equipment»· EN 54-24:2008, «Part 24: Components of voice alarm systems – Loudspeakers»· CEN/TS 54-32:2015, «Part 32: Planning, design, installation, commissioning, use and maintenance of voice alarm systems», πεδίο εφαρμογής και παράγραφος 6.5· EN 50849:2017, «Sound systems for emergency purposes», εισαγωγή, παράγραφος 5.1 και Παραρτήματα B και C· π.δ. 41/2018 (Α΄ 80), Κεφάλαιο Β΄, άρθρο 3 παρ. 3.6.2 και 3.6.3, και Κεφάλαιο Α΄, άρθρο 7 παρ. 7.2 και άρθρο 8 παρ. 1, 2 και 4· Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, ΦΕΚ Β΄ 3149/24.11.2014, άρθρο 3 παρ. 3.1 και 3.2.
Δείτε επίσης τη σελίδα μας για τη μεγαφωνική κτιρίου.